Uprkos političkoj buci, podrška za EU ETS je velika
Dok se Evropska unija priprema za reviziju svog ključnog klimatskog instrumenta – Sistema trgovanja emisijama (EU ETS) – u Briselu se rasplamsava oštra polemika.
Iako su glasni protivnici iz redova desnice i energetski intenzivnih industrija pojačali napade na sistem, novi izvještaji ukazuju na to da podrška “plaćanju za zagađenje” zapravo raste među vodećim evropskim kompanijama.
Posljednjih sedmica, javnost su preplavili pozivi za slabljenje ili suspenziju ETS-a, predvođeni vladama Slovačke, Češke i Italije. Glavni argument kritičara je tzv. „Antwerpenski poziv“, deklaracija koja tvrdi da predstavlja preko 1.350 kompanija koje traže smanjenje troškova karbona radi očuvanja konkurentnosti.
Međutim, istrage koje predvodi organizacija Finnwatch bacile su sjenu sumnje na ove tvrdnje. Otkriveno je da kampanja nema transparentnu listu potpisnika, a nekoliko firmi je navodno tražilo uklanjanje svojih imena s liste, tvrdeći da su njihovi stavovi pogrešno predstavljeni od strane moćnih industrijskih udruženja poput CEFIC-a.
Ko su pravi branioci ETS-a?
Nasuprot lobistima koji traže povratak na staro, stala je neočekivano snažna koalicija. Više od 100 industrijskih giganta, uključujući Volvo Group, Tata Steel, Heidelberg Materials i EDF, uputili su otvoreno pismo liderima EU sa jasnom porukom: Stabilna cijena karbona je temelj buduće industrije.
Evropska komisija objavila je verifikovane podatke o emisijama iz Sistema EU za trgovanje emisijama (EU ETS) za 2025. godinu, koji pokazuju smanjenje emisija iz ETS-a za -1,3% u poređenju s nivoima iz 2024. godine. Ovo smanjenje nastavlja stalan trend smanjenja emisija. Od pokretanja ETS-a 2005. godine, sistem je prepolovio emisije u sektorima koje pokriva. Sistem ostaje na putu da ostvari cilj smanjenja od 62% za 2030. godinu.
Ove kompanije tvrde da slabljenje ETS-a ne bi riješilo probleme Evrope. Prema njihovim riječima, pravi neprijatelji konkurentnosti su:
- Zavisnost o skupim i nestabilnim fosilnim gorivima.
- Globalni višak industrijskih kapaciteta.
- Fragmentacija jedinstvenog tržišta EU.
Strategija, a ne povlačenje
Zagovornici sistema ističu da ETS nije samo ekološka mjera, već ekonomski alat koji generiše prihode za inovacije. Umjesto ukidanja, progresivni dio industrije traži strateško usmjeravanje prihoda od aukcija karbona u Fond za inovacije i Modernizacijski fond kako bi se ubrzala elektrifikacija i prelazak na čiste tehnologije.
“Slati signale o slabljenju ETS-a u ovom trenutku znači stvarati nesigurnost kod investitora,” navodi se u izvještaju Jeanne Marullaz iz Carbon Market Watcha (CMW). “To bi kaznilo one koji su već investirali u zelenu tranziciju, a nagradilo one koji odgađaju neizbježno.”
Šta dalje?
Dok se Evropska komisija priprema za zvanični prijedlog revizije ETS-a, pritisak civilnog društva raste. Više od 270 organizacija podržalo je “kontra-samit” u Briselu, tražeći da demokratska odgovornost i klimatske ambicije prevagnu nad uskim lobističkim interesima.
Bitka za ETS je očigledno više od ekološkog pitanja – to je pitanje o tome kakvu ekonomiju Evropa želi u 21. vijeku: onu koja se grčevito drži fosilne prošlosti ili onu koja predvodi globalnu zelenu revoluciju.
