SAD jačaju ekonomsko prisustvo na Zapadnom Balkanu: razvoj energetike i infrastruktura u fokusu

Nova strategija Sjedinjenih Američkih Država za Zapadni Balkan stavlja naglasak na ekonomsku saradnju, razvoj energetike i smanjenje zavisnosti regiona od ruskih energenata.

Izvještaj State departmenta pod nazivom “Report to Congress on United States Policy to Promote Regional Stability and Prosperity in the Western Balkans” dostavljen američkom Kongresu pokazuje da Vašington region vidi kao prostor značajnih investicionih prilika, ali i ključnu tačku za geopolitičko nadmetanje.

Ekonomski interes u središtu politike

U dokumentu se navodi da je jedan od glavnih stubova američke politike jačanje trgovine i investicija. Region od oko 18 miliona stanovnika, sa povoljnim geografskim položajem i rastućim tehnološkim sektorom, predstavlja, kako se ocjenjuje, „značajan ekonomski potencijal“.

SAD planiraju:

• unaprijediti poslovno okruženje i smanjiti regulatorne prepreke
• ojačati pravnu sigurnost investicija i transparentnost javnih nabavki
• otvoriti tržišta za američke kompanije kroz trgovinske sporazume

Posebno se ističu pregovori o recipročnom pristupu tržištu sa Srbijom i Sjevernom Makedonijom, pri čemu bi američki izvoznici dobili znatno bolji pristup regionalnom tržištu.

Infrastruktura – ključna prepreka razvoju

Izvještaj ukazuje na ozbiljan infrastrukturni deficit koji ograničava ekonomski rast. Loša transportna povezanost i neujednačen digitalni razvoj povećavaju troškove poslovanja i smanjuju konkurentnost.

SAD žele aktivno učestvovati u razvoju:

• transportnih koridora (Jadransko-jonski i Koridor VIII)
• digitalne infrastrukture i sajber bezbjednosti
• velikih strateških projekata kroz partnerstva sa američkim firmama

Time Washington nastoji ne samo da ojača regionalnu ekonomiju, već i da potisne konkurenciju iz Kine i drugih država koje nude „manje transparentne“ modele finansiranja.

Energetski sektor – centralno pitanje stabilnosti

Najveći naglasak izvještaja stavljen je na energetiku, koja se opisuje kao ključna tačka ranjivosti Zapadnog Balkana. Mnoge zemlje regiona i dalje zavise od ruskog gasa i zastarjele infrastrukture.

Američka strategija predviđa:

• diverzifikaciju izvora energije
• veći uvoz američkog LNG-a (tečnog prirodnog gasa)
• razvoj nuklearne energije, uključujući male modularne reaktore (SMR)
• investiranje u obnovljive izvore

Posebno su izdvojeni konkretni projekti:

• gasna interkonekcija između Hrvatske i BiH
• gasni interkonektor između Srbije i Sjeverne Makedonije
• razvoj hidroenergije u više zemalja regiona
• modernizacija elektroenergetskih mreža i povezivanje sa EU tržištem

SAD smatraju da bi ovi projekti smanjili zavisnost od Rusije i povećali energetsku bezbjednost Evrope u cjelini.

Borba za uticaj: Rusija i Kina kao konkurenti

Ekonomski i energetski angažman SAD ima i jasnu geopolitičku dimenziju. U izvještaju se upozorava da Rusija koristi energetsku zavisnost kako bi vršila politički pritisak, dok Kina širi uticaj kroz kredite i infrastrukturne projekte.

Američki pristup se, nasuprot tome, temelji na:

• transparentnim investicijama
• tržišnim principima
• jačanju institucija i pravne države

Cilj je, kako se navodi, stvoriti „ekonomski otpornije i politički stabilnije društvo“, manje podložno spoljnim uticajima.

BiH i region između reformi i investicija

Za Bosnu i Hercegovinu, kao i ostatak regiona, ključni izazov ostaje slaba uprava i neefikasne institucije, koje odvraćaju investitore. SAD planiraju podržati reforme pravosuđa i borbu protiv korupcije kako bi omogućile sigurnije poslovno okruženje.

Naglašava se da bez stabilnih institucija nema ni ozbiljnog ekonomskog razvoja ni energetskih investicija.

Američka strategija za Zapadni Balkan jasno pokazuje zaokret od političkog ka ekonomskom pristupu. Energija, infrastruktura i investicije postaju glavni instrumenti uticaja, ali i potencijalni pokretači razvoja regiona.

Za zemlje Balkana to predstavlja priliku za modernizaciju i integraciju u evropsko tržište, ali i obavezu da sprovedu reforme koje će omogućiti dugoročni ekonomski rast i stabilnost.